Een onvoorwaardelijk basisinkomen om (vrij) te kunnen werken

Het is tijd om individuen zelf te laten kiezen op welke manier zij willen bijdragen aan de samenleving.

Als iemand voor de eerste keer over het onvoorwaardelijk basisinkomen hoort, is zijn of haar reactie vaak: “Niemand zal meer gaan werken!” Als je je er meer in verdiept, zal je zien dat het onvoorwaardelijk basisinkomen niet tegen arbeid is, integendeel! Het bevordert juist veel activiteiten die in het huidige systeem miskend worden.
Gaat niemand meer werken? Is dat echt zo? Spoort het onvoorwaardelijk basisinkomen ons aan om ons leven hangend op de bank door te brengen ?
paresse
Sinds mensenheugenis vinden mensen graag dingen uit, maken ze dingen, nemen uitdagingen aan, zetten projecten op. Dromen van hangen op een sofa doe je vooral, als je leeft in een mesjogge tempo en een hekel aan je werk hebt. Als je de kans krijgt om te kiezen wat je echt wil doen met je leven en wat niet, zal een rustbed voor een korte periode bevallen, aan het begin. Dan gaat het vervelen.

Een kwestie van motivatie
De psycholoog Maslow heeft aangetoond dat er een hiërarchische ordening van behoeften is. Meestal wordt deze in de vorm van een piramide voorgesteld.financement-dun-revenu-de-base-et-pyramide-de-maslow Wanneer basisbehoeften bevredigd zijn, ontstaan nieuwe behoeften. Dit zijn nieuwe motivaties die ons helpen om vooruit te komen in het leven. In onze maatschappij hebben veel mensen moeite om hun eerste levensbehoeften, die de basis van de piramide vormen en die hun overleving en veiligheid betreffen, zeker te stellen. Daarom kent de gemiddelde burger geen andere drijfveren in het leven dan deze basisbehoeften.
Wat bezielt een miljardair om iets van zijn leven te maken? Ik zie dat veel miljardairs werken. Ze worden gemotiveerd door hun behoefte aan waardering en zelfontplooiing, die de top van Maslow’s hiërarchie aan behoeften in beslag neemt. Het onvoorwaardelijk basisinkomen vervult ieders verlangen naar bestaanszekerheid. Zo kan het de hele samenleving de mogelijkheid geven om zich open te stellen voor nieuwe kansen.

De strijd om het bestaan ligt achter ons
De technologische vooruitgang en automatisering zorgen voor genoeg producten om het tijdperk, waarin alles schaars was en ons voortbestaan onze eerste prioriteit, achter ons te laten. Maar wij zitten nog steeds vast in een manier van denken die op overleven is gericht: “Wie niet werkt, zal niet eten”. In onze kindertijd werden we in slaap gewiegd met drie eeuwen oude fabelfiguren als De Krekel en de Mier. Het is tijd om deze ideeën aan te passen aan onze tijd.
De econoom Yann Moulier-Boutang heeft een voorzet gedaan:la-cigale-et-la-fourmiTussen de figuren van de zorgeloze krekel en de ijverige mier, nestelt zich die van de bij: haar werk, de bestuiving, creëert geen directe waarde. Maar geen enkel gewas kan geoogst worden zonder bevrucht te zijn door de bijen. Precies zo is elk van ons indirect, in onze heel gewone alledaagse bezigheden, betrokken bij de economie.”[1] Het woord ‘economie’ moet hier in zijn oorspronkelijke betekenis begrepen worden ‘de regeling van het leven in de gemeenschap’ en niet in de simplistische zin van ‘markteconomie’.

Economie, een woord dat oorspronkelijk uit het Grieks komt: οἶκος, oikos: huis, νόμος, “nomos”: wet. De economie beschrijft de wetten die onze leefomgeving, onze gemeenschap regelen. Net zoals ecologie de studie van die leefomgeving, van ons milieu is. Als alle regels kunnen de regels van het spel van de economie kantelen. Dat is wat het onvoorwaardelijk basisinkomen in feite doet: het stelt de economie weer in dienst van mens en milieu.

Onze maatschappij vertoont de neiging om alles in termen van de markteconomie te willen benoemen. Zelfs de sociale status van een persoon hangt vaak af van zijn werk, zijn bijdrage aan de samenleving door middel van betaalde activiteiten. Toch zal het tijd worden om mensen zelf te laten kiezen op welke manier zij willen deelnemen aan de samenleving (met of zonder betaalde arbeid) en mensen dus te waarderen om wat ze zijn en niet om de positie die ze innemen.
le-salon-qui-fait-offrir-les-emplois-
Om oude patronen te behouden leven we alsof ons economisch voortbestaan op het spel staat. We hebben een economie die ontworpen is om steeds meer te produceren, om te veel te produceren en wij laten ons de hersenen spoelen door reclame om meer te consumeren, om te veel te consumeren. De rechtvaardiging voor dit alles is vaak het scheppen van banen. Als we niets beters weten, gaan we door met de oude, afgekloven recepten. Maar de economie van de toekomst, hoewel nog marginaal, is er al. Het onvoorwaardelijk basisinkomen zal ons in staat stellen om er volop aan mee te doen.

De economie van de toekomst
De jonge, op samenwerking geënte economie, laat al veel potentie zien. Maar het is vaak ook eng, want ze bedreigt banen (de hotelbranche, bijvoorbeeld, is gebrand op de internetaanbieder voor verblijfsaccommodatie AirBnb). Een baan is slechts één van de vormen van arbeid: betaald werk. Maar er zijn ook andere manieren om bij te dragen aan de maatschappij. Het onvoorwaardelijk basisinkomen is niet tegen werk, integendeel. Het huidige systeem beschouwt alleen betaald werk als nuttig en als enige vorm van arbeid. Een systeem met een onvoorwaardelijk basisinkomen moedigt alle vormen van werk aan, van huishoudelijke taken tot vrijwilligerswerk èn betaalde arbeid.
success-kid Met de komst van hulpmiddelen zoals de 3D-printer, verandert de wereld van de fabricage van dingen. De maatschappij zal steeds meer gaan lijken op een wereld waarin het draait om de ontwikkeling van software. In deze wereld is productie het werk van een gemeenschap, van mensen die met elkaar samenwerken.
dessine-moi-une-entreprise-pyramide-de-maslowIn de landbouw zie je ook een trend naar samenwerking door middel van contractlandbouw op buurtniveau. Deze vorm van landbouw betrekt consumenten bij de productie van hun voedsel. Permacultuur gaat nog een stap verder. Bij permacultuur werken mensen samen met planten en dieren en respecteren zij hun leefomgeving ten behoeve van een duurzame economie. Zeer nuttig werk, maar weinig winstgevend. Het onvoorwaardelijk basisinkomen maakt dit soort werk mogelijk. De economie van de toekomst zal op samenwerking gebaseerd zijn: denk globaal, handel lokaal.[2] Zij zal dus groener, socialer en ja, ook efficiënter zijn. Het onvoorwaardelijk basisinkomen kan immers heel gemakkelijk een passie omvormen tot iets dat waarde toevoegt aan de samenleving. Laten we de kans grijpen om ons te omringen met mensen die gefascineerd zijn door hun werk. Laten we allemaal bestuivende bijen worden.
abeilles pollinisatrices
Dit artikel is geschreven door Mathieu Despont en eerder gepubliceerd als ‘Le Revenu de Base inconditionnel pour pouvoir travailler (librement)’ in L’Inconditionnel, de eerste Franstalige krant geheel gewijd aan het basisinkomen (december 2014). Zie www.linconditionnel.info (pdf); contact: contact@linconditionnel.info

Vertaald uit het Frans door  © Florie Barnhoorn


1. Yann Moulier Boutang, L’Abeille et l’économiste (De bij en de econoom), Éditions Carnets Nord, 2010.
2. Voor meer informatie lees het artikel over de collaboratieve economie, ‘L’Économie collaborative, une utopie qui a besoin du revenu de base’ (Zie L’Inconditionnel, p. 8).